मुलांच्या अभ्यासात सहभागी व्हा... फक्त उपदेश नको!
मुलांच्या अभ्यासात सहभागी व्हा... फक्त उपदेश नको!
"अरे, किती वेळ तो मोबाईल? जरा पुस्तक उघड, परीक्षा जवळ आलीय!"
आजच्या या लेखातून मला पालकांशी, म्हणजेच आपल्याशीच एक संवाद साधायचा आहे—एक असा बदल घडवण्यासाठी, जो केवळ पाल्याचे मार्क वाढवणार नाही, तर तुमच्यातील नातं अधिक घट्ट करेल.
१. उपदेशाचा अतिरेक आणि कृतीचा अभाव
आपण मुलांना सांगतो, "वाचन करा, ज्ञान वाढवा." पण मुलं जेव्हा आपल्याला पाहतात, तेव्हा आपल्या हातात पुस्तक असतं की सोशल मीडियाचा स्क्रोलिंग चालू असतं? मुलं आपली 'आज्ञा' पाळत नाहीत, तर आपलं 'अनुकरण' करतात. आपण त्यांना उपदेशाचे डोस पाजण्यापेक्षा त्यांच्यासमोर एक 'उदाहरण' म्हणून उभं राहणं जास्त गरजेचं आहे. जर तुम्हाला वाटत असेल की तुमच्या मुलाने तासनतास एका जागी बसून एकाग्रतेने अभ्यास करावा, तर किमान अर्धा तास तुम्हीही त्याच्या शेजारी बसून तुमचं एखादं ऑफिसचं काम किंवा वाचन करा. याला म्हणतात 'सायलेंट मॉडेलिंग'.२. 'सहभाग' म्हणजे काय? (फक्त वही तपासणं नव्हे!)
बऱ्याच पालकांना वाटतं की रात्री मुलांची वही तपासली किंवा त्यांना पाढे विचारले म्हणजे आपण त्यांच्या अभ्यासात सहभागी झालो. पण हा सहभाग नसून 'तपासणी' झाली. सहभाग म्हणजे:- कुतूहल जागृत करणे: "आज विज्ञानात काय नवीन शिकलास?" असं विचारण्याऐवजी, "अरे, हे गुरुत्वाकर्षण नक्की कसं काम करतं रे? मला पण समजून सांग ना," असं विचारून बघा. जेव्हा मूल तुम्हाला शिकवतं, तेव्हा त्याचा आत्मविश्वास द्विगुणित होतो.
- प्रक्रियेत सामील होणे: गणिताचं एखादं कठीण उदाहरण सुटत नसेल, तर "लक्ष देत नाहीस तू" म्हणण्यापेक्षा, "चल, आपण दोघं मिळून डोकं लावूया का?" असं म्हणा. तुमचं उत्तर चुकलं तरी चालेल, पण तुमच्या सोबत शोधण्याच्या वृत्तीमुळे त्याला अभ्यासाचा कंटाळा येणार नाही.
३. भीती नको, विश्वास हवा
एक जुना दाखला आहे—एका कुंभारानं मातीचं मडकं घडवताना बाहेरून जरी हाताने थापट्या मारल्या, तरी आतून मात्र त्याने आधार दिलेला असतो. आपल्या पालकांचंही असंच असावं. बाहेरून अभ्यासाची शिस्त (थापट्या) हवीच, पण आतून मुलाला हे ठाऊक असावं की, "जर मला काही समजलं नाही किंवा माझे मार्क कमी आले, तर माझे बाबा/आई मला ओरडणार नाहीत, तर मला सावरून घेतील." जेव्हा अभ्यासातून भीती निघून जाते, तेव्हाच तिथे बुद्धीचा विकास होतो.४. वातावरणाची निर्मिती करा
आपण घरात टीव्ही मोठा लावून मुलांना सांगतो, "जा, आतल्या खोलीत जाऊन अभ्यास कर." हे म्हणजे एखाद्याला मेजवानीच्या पंगतीत बसवून "तू उपवास कर" असं म्हणण्यासारखं आहे. अभ्यासाच्या वेळी घरातील वातावरणही 'अभ्यासपूर्ण' असावं. शांतता, प्रसन्नता आणि एकमेकांना सहकार्य करण्याची वृत्ती असेल, तर मुलाला अभ्यासासाठी वेगळी प्रेरणा द्यावी लागत नाही.५. मार्कांचा डोंगर की ज्ञानाची शिदोरी?
आपण नेहमी विचारतो, "किती मार्क पडले?" त्याऐवजी "आज काय नवीन समजलं?" हा प्रश्न विचारायला सुरुवात करा. मार्क हे त्या काळातील स्पर्धेचे फलित असू शकतात, पण 'समज' ही आयुष्यभराची शिदोरी असते. एडिसनला शाळेतून काढून टाकलं होतं कारण तो 'मठ्ठ' समजला जायचा. पण त्याच्या आईने त्याच्यावर उपदेशाचे ओझे न टाकता, त्याच्या प्रयोगांत त्याला साथ दिली, त्याला लागणारी साधनं मिळवून दिली. परिणाम? जगाला बल्ब मिळाला!प्रत्यक्ष कृतीसाठी काही पावले:
- वेळ द्या, घड्याळ नको: दिवसातला किमान २० मिनिटं वेळ असा ठेवा, जिथे मोबाईल बाजूला असेल आणि फक्त तुम्ही आणि तुमचं मूल यांच्यात गप्पा होतील.
- प्रशंसा करा: त्याने एखादा छोटासा टप्पा गाठला तरी त्याचं मनापासून कौतुक करा. "आज तू वेळेत होमवर्क संपवलास, अभिमान वाटला तुझा!" ही एक ओळ त्याला उद्या अधिक जोमाने काम करायला प्रवृत्त करेल.
- स्वतः शिका: मुलाला इंग्रजी कठीण जात असेल, तर त्याच्यासोबत बसून तुम्हीही काही शब्द शिका. "बघ, मलाही हे जमत नाहीये, आपण दोघं मिळून शिकूया," ही भावना मुलाला तुमच्या अधिक जवळ आणते.
पालकत्व ही एक 'ड्युटी' नाही, ती एक 'गुंतवणूक' आहे. आणि ही गुंतवणूक पैशांची नसून वेळ, प्रेम आणि सहभागाची आहे. चला तर मग, आजपासून आपण फक्त उपदेश करणारे 'गुरुजी' न होता, त्यांच्या शिकण्याच्या प्रवासातले 'सहप्रवासी' बनूया.
लक्षात ठेवा, तुमचं मूल उद्या काय बनेल, हे त्याच्या पुस्तकांपेक्षा जास्त तुम्ही त्याच्याशी कसं वागता, यावर अवलंबून आहे. बदल आजपासून, आपल्यापासून!
लेखन : श्री योगेश जाधव
शिक्षक, लेखक, कवी, ब्लॉग राईटर, युट्युबर
#ParentingTips #Education #ChildDevelopment #MarathiBlog #EffectiveParenting #StudentLife #Palakneeti #अभ्यास #पालकत्व #मराठीलेख
Home page : click here
Follow me to get more such important information. And to stay connected with me, join the channel given below.WhatsApp Group : Click here
Telegram channel : Click here
Download App for daily update: click here
Follow on google news : click here
WhatsApp channel : click here
Follow me to get more such important information. And to stay connected with me, join the channel given below.
WhatsApp Group : Click here
Telegram channel : Click here
Download App for daily update: click here
Follow on google news : click here
WhatsApp channel : click here
टिप्पण्या