आपलो सिंधुदुर्ग – आपल्या मातीचा इतिहास, जगाच्या ज्ञानकोशात
या उपक्रमामध्ये जिल्ह्यातील प्रत्येक गावाची माहिती जागतिक स्तरावर प्रसिद्ध असलेल्या ज्ञानकोशावर म्हणजेच Wikipedia वर अपलोड केली जाणार आहे. यामध्ये गावाचा इतिहास, भौगोलिक माहिती, सांस्कृतिक परंपरा, पर्यटनस्थळे, प्रसिद्ध व्यक्ती, मंदिरे, किल्ले, निसर्गवैभव आणि इतर महत्त्वाची माहिती समाविष्ट केली जाईल. त्यासोबत त्या गावाशी संबंधित छायाचित्रे Wikimedia Commons वर अपलोड करून त्या माहितीला अधिक समृद्ध केले जाईल.
या प्रकल्पामागील मुख्य उद्दिष्ट म्हणजे सिंधुदुर्ग जिल्ह्याचा इतिहास, परंपरा आणि स्थानिक ज्ञान डिजिटल स्वरूपात जतन करणे. अनेक गावे, मंदिरे, परंपरा किंवा स्थानिक वैशिष्ट्ये अजूनही मोठ्या प्रमाणात दस्तऐवजीकरणात आलेली नाहीत. शिक्षकांच्या सहभागातून ही माहिती व्यवस्थित संकलित करून ती जगभरातील लोकांपर्यंत पोहोचवण्याचा हा प्रयत्न आहे.
या उपक्रमातून विद्यार्थ्यांमध्ये संशोधनाची आणि माहिती संकलनाची सवय निर्माण होईल. स्थानिक इतिहास आणि संस्कृतीबद्दल अभिमान निर्माण होईल. शिक्षक आणि विद्यार्थी मिळून आपल्या गावाबद्दल माहिती गोळा करतील, छायाचित्रे काढतील आणि ती जागतिक ज्ञानकोशावर प्रकाशित करतील.
या प्रकल्पाचा आणखी एक महत्त्वाचा भाग म्हणजे QR कोड प्रणाली. प्रत्येक गावाच्या माहितीचे Wikipedia पेज तयार झाल्यानंतर त्या पेजचा QR कोड तयार करून तो गावातील सार्वजनिक ठिकाणी, शाळांमध्ये किंवा पर्यटनस्थळी लावण्याचा विचार आहे. त्यामुळे कोणतीही व्यक्ती मोबाईलने QR कोड स्कॅन करून त्या गावाची संपूर्ण माहिती त्वरित पाहू शकते. यामुळे जिल्ह्यातील पर्यटनाला मोठी चालना मिळू शकते. बाहेरील पर्यटक, संशोधक किंवा विद्यार्थी सहजपणे गावांची माहिती पाहू शकतील. सिंधुदुर्ग जिल्ह्याचे नैसर्गिक सौंदर्य, किल्ले, मंदिरे आणि स्थानिक वैशिष्ट्ये अधिक व्यापक स्तरावर प्रसिद्ध होण्यास मदत होईल.
या उपक्रमातून संकलित झालेली माहिती पुढे पुस्तक स्वरूपात प्रकाशित करण्याचा देखील मानस आहे. म्हणजे डिजिटल माध्यमाबरोबरच सिंधुदुर्ग जिल्ह्याच्या माहितीचा एक दस्तऐवज कायमस्वरूपी जतन केला जाईल.
‘आपलो सिंधुदुर्ग’ हा केवळ माहिती संकलनाचा उपक्रम नाही, तर आपल्या जिल्ह्याचा इतिहास, संस्कृती आणि ओळख जगासमोर मांडण्याचा सामूहिक प्रयत्न आहे. या कार्यात शिक्षकांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची आहे. त्यांच्या मार्गदर्शनातून विद्यार्थ्यांनाही या प्रक्रियेत सहभागी करून ज्ञाननिर्मितीचा एक सुंदर उपक्रम घडवून आणता येईल.
1) Wikipedia वर अकाउंट कसे बनवायचे
वेबसाईट उघडा
आपल्या मोबाईल किंवा संगणकावर ब्राउझरमध्ये Wikipedia उघडा. व भाषा निवडा.Create account वर क्लिक करा
वरच्या बाजूला “Create account” किंवा “खाते तयार करा” असा पर्याय दिसेल.माहिती भरा
तिथे खालील माहिती टाका:Username (तुमचे विकिपीडिया नाव)
Password
Confirm password
Email (ऐच्छिक पण उपयुक्त)
Captcha पूर्ण करा
स्क्रीनवर दिसणारी छोटी verification प्रक्रिया पूर्ण करा.Create your account वर क्लिक करा
काही सेकंदात तुमचे अकाउंट तयार होते.
✔ आता तुम्ही लॉगिन करून लेख संपादित करू शकता.
2) Wikipedia मध्ये इमेज / व्हिडीओ / लोगो कसे टाकायचे :
महत्त्वाची गोष्ट:
विकिपीडियामध्ये इमेज थेट लेखात अपलोड होत नाही. ती आधी Wikimedia Commons वर अपलोड करावी लागते.
Step-by-Step प्रक्रिया
1. Wikimedia Commons उघडा
ब्राउझरमध्ये Wikimedia Commons उघडा.
2. Log in करा
तुमचे Wikipedia account वापरून login करा.
3. Upload file वर क्लिक करा
वर Upload file किंवा Upload media असा पर्याय दिसेल.
4. इमेज निवडा
तुमच्या मोबाईल किंवा संगणकातून फोटो निवडा.
5. कॉपीराइट माहिती द्या
इथे सर्वात महत्त्वाची माहिती भरावी लागते:
फोटो कोणी काढला?
फोटो तुमचाच आहे का?
फोटो कोणत्या विषयाचा आहे?
जर फोटो तुमचा असेल तर “Own work” निवडा.
6. फोटोचे तपशील लिहा
Title
Description
Date
Location
Category (उदा. “Temples in Maharashtra”)
7. Publish करा
सर्व माहिती भरल्यानंतर Publish करा.
✔ आता फोटो Wikimedia Commons मध्ये सेव्ह होतो.
3) Wikipedia लेखात इमेज कशी दाखवायची
संबंधित Wikipedia लेख उघडा
Edit वर क्लिक करा
जिथे इमेज हवी तिथे इमेजचे नाव घाला
Save करा
(इथे साधा फॉर्म किंवा Visual Editor वापरून सहज इमेज घालता येते.)
4) Wikipedia वर इमेज टाकताना लक्षात ठेवायच्या गोष्टी
Google वरून फोटो घेऊन टाकू नका
कॉपीराइट असलेले फोटो चालत नाहीत
फोटो स्वतः काढलेला असावा किंवा free license असावा
फोटो स्पष्ट आणि विषयाशी संबंधित असावा
✅ सोप्या भाषेत :
Wikipedia account तयार करा
फोटो आधी Wikimedia Commons वर अपलोड करा
मग Wikipedia लेखात तो फोटो जोडा
- लेख कसा तयार करायचा
- लेख मंजूर कसा होतो
- इमेज reject का होतात
1) Wikipedia वर स्वतःचा लेख कसा तयार करायचा
Step 1 – Login करा- Wikipedia उघडा आणि तुमच्या अकाउंटने लॉगिन करा.
- ज्या विषयावर लेख लिहायचा आहे ते नाव search मध्ये टाका.
- जर लेख आधीपासून असेल → Edit करून माहिती वाढवता येते
- जर लेख नसेल → “Create the page” असा पर्याय दिसतो
सुरुवातीला लेख Draft मध्ये लिहिणे चांगले असते. लेखात साधारणपणे या गोष्टी असाव्यात:
- परिचय (Introduction)
- इतिहास / माहिती
- कामगिरी / वैशिष्ट्ये
- संदर्भ (References)
Wikipedia वर माहिती पुराव्याशिवाय चालत नाही.
Reference म्हणून वापरू शकता:
- वृत्तपत्र
- पुस्तक
- सरकारी वेबसाईट
- विश्वसनीय न्यूज वेबसाईट
- ब्लॉग किंवा स्वतःची वेबसाईट बहुतेक वेळा चालत नाही.
- लेख पूर्ण झाल्यावर Publish changes वर क्लिक करा.
2) Wikipedia लेख मंजूर कसा होतो
Wikipedia मध्ये कोणताही लेख लगेच कायमस्वरूपी स्वीकारला जात नाही. इतर संपादक (editors) तो तपासतात. ते मुख्यतः या गोष्टी पाहतात:1. Notability
त्या व्यक्ती किंवा विषयाबद्दल बाहेरच्या स्रोतांमध्ये माहिती आहे का?
उदा.
- वृत्तपत्रात बातमी
- पुस्तकात उल्लेख
- मोठ्या वेबसाईटवर माहिती
लेख जाहिरातीसारखा नसावा.
उदा.
- ❌ “हे महाराष्ट्रातील सर्वात महान व्यक्तिमत्व आहे”
- ✔ “फलाणा वृत्तपत्रानुसार त्यांनी अमुक काम केले”
- विश्वसनीय संदर्भ असणे आवश्यक.
- इतर वेबसाईटवरून कॉपी केलेला मजकूर चालत नाही.
3) Wikipedia वर इमेज reject का होतात
इमेज बहुतेक वेळा Wikimedia Commons वर reject होतात.मुख्य कारणे:
1. Copyright समस्या
Google वरून घेतलेले फोटो बहुतेक वेळा delete होतात.
✔ उपाय
स्वतः काढलेला फोटो अपलोड करा.
फोटो कुठून आला ते लिहिलेले नसते.
✔ उपाय
- Description मध्ये लिहा:
- Own work
- Date
- Location
फोटो योग्य category मध्ये नसतो.
उदा.
- Temples in Maharashtra
- Forts in India
- Indian politicians
उदा. एखाद्या गावाच्या लेखात random फोटो.
4) Wikipedia वर चांगला संपादक कसा बनायचा
हे केल्यास तुमची credibility वाढते.- छोटे छोटे edits करा
- इतर लेख सुधार करा
- grammar आणि reference सुधारा
- योग्य category जोडा
5) सुरुवातीला कोणत्या गोष्टी edit करणे सोपे आहे
नवीन लोकांसाठी हे विषय सोपे असतात:- गावांची माहिती
- किल्ले
- मंदिरे
- ऐतिहासिक ठिकाणे
- स्थानिक व्यक्ती
Wikipedia account तयार करा
Draft मध्ये लेख लिहा
विश्वासार्ह references द्या
फोटो आधी Wikimedia Commons वर upload करा
Neutral माहिती लिहा
1) Wikipedia वर लेख delete का होतात (मुख्य कारणे)
1. विषय प्रसिद्ध नसणे (Notability नसणे)
Wikipedia वर प्रत्येक व्यक्ती किंवा विषयाचा लेख बनत नाही.
उदाहरण
मोठे लेखक, कलाकार, राजकारणी
वृत्तपत्रात उल्लेख असलेली व्यक्ती
ऐतिहासिक ठिकाणे
जर त्या विषयाबद्दल बाहेर विश्वसनीय स्रोतांमध्ये माहिती नसेल तर लेख delete होऊ शकतो.
2. संदर्भ (Reference) नसणे
Wikipedia वर लिहिलेली प्रत्येक माहिती विश्वसनीय स्रोतावर आधारित असावी.
योग्य स्रोत:
वृत्तपत्र
पुस्तके
शैक्षणिक लेख
सरकारी वेबसाईट
अविश्वसनीय स्रोत:
ब्लॉग
स्वतःची वेबसाईट
सोशल मीडिया
3. कॉपी-पेस्ट केलेला मजकूर
इतर वेबसाईटवरून कॉपी केलेला मजकूर टाकल्यास तो copyright violation मानला जातो.
4. जाहिरातीसारखा लेख
Wikipedia हे जाहिरात करण्याचे ठिकाण नाही.
❌ चुकीचे उदाहरण
“ही कंपनी भारतातील सर्वात उत्तम आणि प्रसिद्ध कंपनी आहे.”
✔ योग्य उदाहरण
“या कंपनीची स्थापना 2005 मध्ये झाली. कंपनीचा मुख्य व्यवसाय ___ आहे.”
5. खोटी माहिती
अप्रमाणित किंवा चुकीची माहिती दिल्यास लेख delete होऊ शकतो.
6. खूप छोटा लेख
फक्त 2-3 ओळींचा लेख असेल तर तो delete होण्याची शक्यता असते.
7. स्वतःबद्दल लेख लिहिणे
स्वतःबद्दल किंवा स्वतःच्या कंपनीबद्दल लेख लिहिणे Wikipedia मध्ये सहसा स्वीकारले जात नाही.
2) Wikipedia वर नवीन लोकांनी टाळायच्या 15 चुका
नवीन संपादकांनी या चुका टाळल्या तर काम सोपे होते.
Google वरून फोटो अपलोड करणे
reference न देता माहिती लिहिणे
कॉपी-पेस्ट मजकूर
जाहिरातीसारखी भाषा
खूप लहान लेख
category न टाकणे
चुकीचा फोटो
विषय प्रसिद्ध नसणे
स्वतःची जाहिरात
एकाच वेळी खूप मोठे edits
Wikipedia चे नियम न वाचणे
चुकीची माहिती
लेखात personal opinion लिहिणे
दुसऱ्याचा लेख delete करण्याचा प्रयत्न
इतर editors सोबत वाद घालणे
3) मोबाईलवरून Wikipedia editing कसे करायचे
आज बहुतेक लोक मोबाईलवरूनच edit करतात.
Step 1
Wikipedia app डाउनलोड करा किंवा ब्राउझरमध्ये Wikipedia उघडा.
Step 2
तुमच्या account ने login करा.
Step 3
ज्या लेखात बदल करायचा आहे तो लेख उघडा.
Step 4
वर Edit किंवा पेन्सिल चिन्ह दिसेल त्यावर क्लिक करा.
Step 5
माहिती बदला किंवा नवीन माहिती जोडा.
Step 6
खाली Edit summary मध्ये छोटा खुलासा लिहा
उदा. “नवीन माहिती जोडली”.
Step 7
Publish changes वर क्लिक करा.
4) Wikipedia मध्ये फोटो / व्हीडीओ / लोगो कसे वापरायचे
फोटो आधी Wikimedia Commons वर अपलोड करावा लागतो.
चांगल्या फोटोसाठी:
स्पष्ट फोटो
स्वतः काढलेला फोटो
योग्य description
योग्य category
5) Wikipedia वर चांगला editor बनण्यासाठी टिप्स
आधी छोटे edits करा
spelling आणि grammar सुधारा
reference जोडा
फोटो योग्य ठिकाणी लावा
नियम वाचा
असे केल्यावर इतर editors तुमच्यावर विश्वास ठेवतात.
✅ थोडक्यात
लेख प्रसिद्ध विषयावर असावा
reference आवश्यक आहे
कॉपी-पेस्ट टाळा
फोटो Wikimedia Commons वर अपलोड करा
neutral माहिती लिहा
याविषयी काही प्रश्न असल्यास कमेंट करा. तिथेच तुम्हाला तुमच्या प्रश्नाचे उत्तर मिळेल.
Home page : click here
WhatsApp Group : Click here
Telegram channel : Click here
Download App for daily update: click here
Follow on google news : click here
Whatsapp channel : click here
Follow on twitter : click here
टिप्पण्या