तुलना करणे थांबवा: प्रत्येक फुलाचा सुगंध वेगळा असतो!

अनेकदा आपण बागेत फिरत असताना गुलाबाची तुलना जास्वंदाशी करत नाही किंवा मोगऱ्याचा सुगंध कमळाला का नाही, असा प्रश्न आपल्याला पडत नाही. निसर्गात प्रत्येक झाड, प्रत्येक फूल आपल्या वैशिष्ट्यानिशी उमलत असते आणि आपण त्याचा आहे तसा स्वीकार करतो. पण जेव्हा विषय आपल्या मुलांचा येतो, तेव्हा मात्र आपण हा नैसर्गिक नियम विसरतो आणि नकळतपणे सुरू होते ती म्हणजे— 'तुलना'.

निसर्गाच्या बागेत प्रत्येक ऋतूचं एक वेगळं सौंदर्य असतं. पावसाळ्यात डवरणारी हिरवळ आणि उन्हाळ्यात आम्रवृक्षाला येणारा मोहर, यांची तुलना होऊ शकत नाही. पण दुर्दैवाने, मानवी समाजात मात्र आपण 'तुलना' नावाच्या एका अदृश्य शर्यतीत आपल्या पाल्यांना ढकलून देतो. "बघ, शेजारच्या काकूंचा मुलगा कसा तासनतास अभ्यास करतो!" किंवा "तुझ्या मित्राला गणितात पैकीच्या पैकी गुण मिळाले आणि तुला का नाही?" अशी साधी वाटणारी वाक्ये मुलांच्या निरागस विश्वात मोठे तडे निर्माण करतात.

'प्रत्येक मूल वेगळे असते' हे वाक्य आपण ऐकतो खूप वेळा, पण ते आचरणात आणण्यासाठी जाणीवपूर्वक प्रयत्नांची गरज असते.

'त्याच्या मुलाला बघ किती मार्क मिळाले' किंवा 'शेजारची मुलगी किती छान गाते'... ही साधी वाटणारी वाक्ये मुलांच्या मनात अविश्वासाचे आणि न्यूनगंडाचे बीज पेरतात. आज आपण हे समजून घेऊया की, प्रत्येक मूल हे वेगळे असते आणि त्यांच्या प्रगतीचा आनंद खऱ्या अर्थाने कसा घ्यावा.

१. 'युनिक' असण्याचं महत्त्व स्वीकारा

जगातील कोणत्याही दोन व्यक्तींचे अंगठ्याचे ठसे सारखे नसतात, मग दोन मुलांच्या बुद्धिमत्तेची किंवा कौशल्याची पातळी सारखी कशी असू शकेल? कुणाला गणित लवकर समजते, तर कुणी खेळाच्या मैदानात चपळ असते. कुणी चित्रकलेत रमतं, तर कुणी उत्तम गप्पा मारतं. प्रगती म्हणजे केवळ परीक्षेत मिळणारे गुण नव्हेत, तर दररोज काहीतरी नवीन शिकण्याची वृत्ती होय.

२. स्वतःच्या कालच्या आवृत्तीशी तुलना करा

तुलना करायचीच असेल, तर ती इतरांशी न करता मुलाच्या स्वतःच्या कालच्या कामगिरीशी करा. गेल्या वेळेपेक्षा त्याचे हस्ताक्षर सुधारले का? गेल्या वेळेपेक्षा त्याला एखादा पाढा चांगला म्हणता आला का? जर मुलाची प्रगती 'स्वतःकडून स्वतःकडे' होत असेल, तर समजावे की ते योग्य दिशेने चालले आहे. दुसऱ्यांच्या मुलांचे 'रिझल्ट कार्ड' हे तुमच्या मुलाच्या यशाचे मोजमाप असू शकत नाही.

३. प्रयत्नांचे कौतुक करा, निकालाचे नाही

एक छोटे उदाहरण घेऊया— जर एखाद्या मुलाने चित्रात रंग भरताना खूप मेहनत घेतली, पण चित्र थोडे बाहेरून रंगवले गेले असेल, तर त्याला 'रंग बाहेर का गेला?' असे म्हणण्यापेक्षा 'तू रंग भरण्यासाठी किती सुंदर प्रयत्न केलेस' असे म्हणून पहा. जेव्हा आपण प्रयत्नांना दाद देतो, तेव्हा मुलांना नवीन काहीतरी करण्याची भीती वाटत नाही. निकालाच्या चिंतेमुळे मुले प्रयोग करायला घाबरतात.

४. प्रगतीचा आनंद कसा घ्यावा?

• लहान गोष्टी साजरी करा: मुलाने स्वतःचे दप्तर स्वतः भरले किंवा एखाद्या गरजू मित्राला मदत केली, तर तोही त्याच्या व्यक्तिमत्त्वाचा विकासच आहे. या छोट्या गोष्टींचा आनंद घ्या.

• संवाद साधा, तक्रार नको: जेव्हा आपण तुलना करतो, तेव्हा मुलाला वाटते की आपल्याला तो 'आहे तसा' मान्य नाही. त्याऐवजी, "तुला हे कसं वाटतंय?" किंवा "तुला आणखी काय शिकायला आवडेल?" असे प्रश्न विचारून त्याच्या आवडीचा विस्तार करा.

• स्वप्ने लादू नका: अनेकदा पालकांच्या अपूर्ण राहिलेल्या इच्छा मुलांवर लादल्या जातात. मुलाला स्वतःचे आकाश शोधू द्या. त्याला जे आवडते, त्यात त्याला अव्वल बनण्यासाठी साथ द्या.

• वैयक्तिक यशाचा मापदंड ठरवा: मुलाने मागील परीक्षेपेक्षा ५ टक्के प्रगती केली असेल, तर ते यश आहे. त्याने एखादा अवघड प्रश्न स्वतःहून सोडवला असेल, तर ते यश आहे. हे यश साजरे करा.

• प्रक्रियेवर लक्ष द्या, निकालावर नाही: मुलाने एखाद्या स्पर्धेसाठी किती मेहनत घेतली, किती सराव केला, याचे कौतुक करा. निकाल काहीही लागला तरी, "तुझे प्रयत्न प्रामाणिक होते," ही पाठीवरची थाप त्याला पुढच्या वेळी अधिक जोमाने कामाला लावेल.

• त्यांच्या आवडीत रस घ्या: पालक म्हणून आपल्याला काय आवडतं, यापेक्षा मुलाला काय आवडतं, हे शोधा. त्याला तासनतास चित्रे काढायला आवडत असेल, तर त्याला उत्तम रंग मिळवून द्या. त्याच्या छंदाला जेव्हा तुमची साथ मिळते, तेव्हा त्याचा चेहरा ज्या आनंदाने खुलतो, तोच खऱ्या प्रगतीचा आनंद असतो.

शेवटी एक विचार...

कल्पना करा, जर जंगलातील सर्वच प्राण्यांची परीक्षा 'झाडावर चढणे' हीच ठेवली असती, तर मासा आयुष्यभर स्वतःला मूर्ख समजत राहिला असता. मासा पाण्यात वेगाने पोहतो, हेच त्याचे यश आहे.

तुमचे मूल हे एखाद्या मातीचा गोळा नाही ज्याला तुम्ही आकार द्याल, तर ते एका बियाण्यासारखे आहे, ज्याची निगा राखणे तुमचे काम आहे. त्याला प्रेमाचे खत आणि विश्वासाचे पाणी द्या; ते आपोआप एका सुंदर वृक्षात रूपांतरित होईल. मुलाची तुलना इतरांशी करून त्याचे बालपण कोमेजण्यापेक्षा, त्याच्यातील लहान लहान बदलांचे स्वागत करा.

लक्षात ठेवा, स्पर्धा जगाशी नाही, तर स्वतःला अधिक समृद्ध करण्याशी असावी. जेव्हा तुम्ही तुलना करणे थांबवता, तेव्हाच खऱ्या अर्थाने तुमच्या मुलाच्या प्रगतीचा उत्सव सुरू होतो!

शिक्षण म्हणजे माहितीचा साठा डोक्यात भरणे नव्हे, तर मुलाच्या आत दडलेल्या सुप्त गुणांचा विकास करणे होय. प्रत्येक फुलाला उमलण्यासाठी स्वतःचा वेळ लागतो. कुणी पहाटे उमलतं, तर कुणी रात्रीच्या चांदण्यात. आपण फक्त माळी म्हणून त्यांना प्रेमाचं खत, विश्वासाचा सूर्यप्रकाश आणि संयमाचं पाणी द्यायचं आहे.

ज्या दिवशी तुम्ही तुमच्या मुलाची तुलना करणे थांबवून, तो जसा आहे तसा त्याचा स्वीकार कराल, त्या दिवशी तुम्हाला जाणवेल की तुमच्या घराचे वातावरण अधिक आनंदी झाले आहे. प्रगती ही कोणाशी स्पर्धा करून मिळवायची गोष्ट नाही, तर ती स्वतःला दररोज थोडे अधिक समृद्ध करण्याची प्रक्रिया आहे.

लक्षात ठेवा, तुमचे मूल हे तुमच्या अपूर्ण स्वप्नांचे ओझे वाहणारा हमाल नाही, तर तो आपल्या पंखांनी स्वतःचे आकाश शोधणारा एक स्वतंत्र पक्षी आहे. त्याला उडू द्या, त्याला पडू द्या आणि पुन्हा उठताना त्याला आपला आधार द्या. हीच खरी पालकत्वाची साफल्यता आहे!

Home page  : click here 

                 Follow me to get more such important information. And to stay connected with me, join the channel given below.

WhatsApp Group : Click here 

Telegram channel : Click here 

Download App  for daily update: click here 

Follow on google news : click here 

WhatsApp channel : click here