SNA-SPARSH प्रणाली : शाळा स्तरावरील संपूर्ण मार्गदर्शक माहिती

Maker, Checker, e-Hastakshar Registration, School Mapping, बँक खाते आणि निधी वितरण प्रक्रिया

लेखाचा उद्देश: महाराष्ट्रातील जिल्हा परिषद, महानगरपालिका व इतर संबंधित शाळांमधील मुख्याध्यापक, शाळा व्यवस्थापन समितीचे अध्यक्ष, शिक्षक, केंद्रप्रमुख, गटशिक्षणाधिकारी आणि लेखाविषयक काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना SNA-SPARSH प्रणाली समजून घेता यावी आणि शाळास्तरावरील कामकाज योग्य पद्धतीने पूर्ण करता यावे.

महत्त्वाची सूचना: हा लेख उपलब्ध शासन निर्णय, कार्यपद्धती व परिपत्रकांच्या आधारे तयार केलेला मार्गदर्शक आहे. पोर्टलमधील मेनू, आवश्यक कागदपत्रे, अधिकार आणि अंतिम प्रक्रिया यासाठी संबंधित विभागाने दिलेल्या अद्ययावत सूचना व SNA पोर्टलवरील SOP तपासणे आवश्यक आहे.

1. SNA-SPARSH म्हणजे काय?

SNA-SPARSH ही केंद्र पुरस्कृत योजनांमधील निधी वितरण आणि देयक प्रक्रिया अधिक कार्यक्षम करण्यासाठी विकसित केलेली समन्वित आर्थिक कार्यपद्धती आहे.

SNA-SPARSH या संकल्पनेचा संबंध केंद्र सरकारची Public Financial Management System (PFMS), महाराष्ट्राची State Integrated Financial Management System (SIFMIS) आणि भारतीय रिझर्व्ह बँकेची e-Kuber प्रणाली यांच्यातील समन्वयाशी आहे.

महाराष्ट्र शासनाच्या वित्त विभागाने 30 जुलै 2025 रोजी SNA-SPARSH संदर्भात मार्गदर्शक सूचना दिल्या. त्यानंतर 30 ऑक्टोबर 2025 रोजी विविध विभागांच्या अधिकृत प्रणालींचे SNA-SPARSH शी एकत्रीकरण करण्यासाठी प्रमाणित कार्यपद्धती (SOP) प्रसिद्ध करण्यात आली.

अधिकृत संदर्भ:

• महाराष्ट्र शासनाचे 30 ऑक्टोबर 2025 चे SNA-SPARSH Integration SOP

• PFMS वरील SNA-SPARSH FAQs

SNA-SPARSH लागू करण्यामागील प्रमुख उद्दिष्टे

1. केंद्र व राज्य शासनाच्या निधीचे वितरण अधिक पारदर्शक करणे.

2. निधीची मागणी, मंजुरी आणि प्रत्यक्ष देयके यांच्यात समन्वय ठेवणे.

3. योजनेच्या खर्चाची नोंद अचूक ठेवणे.

4. अनावश्यकपणे बँक खात्यांमध्ये निधी पडून राहण्याचे प्रमाण कमी करणे.

5. निधीचा वापर मंजूर उद्देशासाठी झाला आहे याची पडताळणी करणे.

6. व्यवहारांचा डिजिटल मागोवा आणि लेखापरीक्षण सुलभ करणे.

2. शाळांसाठी SNA-SPARSH का महत्त्वाचे आहे?

समग्र शिक्षा योजनेअंतर्गत शाळांना विविध शैक्षणिक उपक्रमांसाठी निधी उपलब्ध होतो. उदाहरणार्थ, शासनाने मंजूर केलेले शैक्षणिक साहित्य, अध्ययन-अध्यापन साहित्य, शाळा विकासाशी संबंधित कामे किंवा इतर पात्र उपक्रम.

पूर्वी काही योजनांमध्ये निधी आधी संबंधित संस्थेच्या खात्यात जमा केला जात असे आणि त्यानंतर खर्च केला जात असे. SNA-SPARSH अंतर्गत लागू असलेल्या कार्यपद्धतीमध्ये मंजूर खर्च, निधीची उपलब्धता, देयकाची मागणी आणि पेमेंट यांचा परस्पर संबंध महत्त्वाचा असतो.

यामुळे शाळेने केवळ पोर्टलवर नोंदणी केली म्हणजे निधी मिळेलच, असे नाही. शाळेची माहिती, योजना मॅपिंग, आवश्यक नोंदणी, मंजुरी, निधीची उपलब्धता आणि देयकासंबंधी प्रक्रिया पूर्ण असणे आवश्यक आहे.

लक्षात ठेवा: SNA-SPARSH ची अंमलबजावणी योजना व विभागानुसार टप्प्याटप्प्याने केली जाते. सर्व योजना किंवा सर्व शाळांना एकाच दिवशी समान प्रक्रिया लागू झाली असे गृहीत धरू नये.

3. SNA-SPARSH मध्ये शाळा स्तरावरील Maker आणि Checker कोण?

Maker आणि Checker या दोन स्वतंत्र भूमिका आहेत. त्यांचा उद्देश माहिती भरणे आणि तिची स्वतंत्र पडताळणी करणे हा आहे.

3.1 Maker म्हणजे काय?

Maker म्हणजे पोर्टलवर आवश्यक माहिती भरणारा आणि ती तपासणीसाठी सादर करणारा अधिकृत वापरकर्ता.

शाळा स्तरावर उपलब्ध अधिकृत कार्यपद्धतीनुसार मुख्याध्यापकाची Maker म्हणून नोंदणी केली जाते.

Maker ची प्रमुख कामे:

• शाळेची माहिती अचूक भरणे.

• शाळेचे आवश्यक तपशील व उपलब्ध कागदपत्रे नोंदवणे.

• संबंधित शाळेची पोर्टलवरील नोंदणी प्रक्रिया पूर्ण करणे.

• लागू असल्यास School Mapping साठी माहिती भरणे.

• e-Hastakshar नोंदणीची प्रक्रिया पूर्ण करणे.

• आवश्यक माहिती तपासून सादर करणे.

• नोंदणीतील त्रुटी असल्यास त्यांची दुरुस्ती करणे.

• मंजूर उपक्रमांच्या खर्चाशी संबंधित आवश्यक माहिती व कागदपत्रे तयार ठेवणे.

3.2 Checker म्हणजे काय?

Checker म्हणजे Maker ने भरलेल्या माहितीची तपासणी करून तिचे प्रमाणन करणारा अधिकृत वापरकर्ता.

महाराष्ट्र प्राथमिक शिक्षण परिषद, मुंबई यांच्या 7 जुलै 2026 च्या आदेशाच्या उपलब्ध प्रतिनुसार शाळा स्तरावर शाळा व्यवस्थापन समितीचे अध्यक्ष Checker म्हणून नमूद आहेत.

Checker ची प्रमुख कामे:

• शाळेच्या नोंदणीची पडताळणी करणे.

• Maker ने भरलेली माहिती तपासणे.

• आवश्यक माहिती व कागदपत्रे बरोबर आहेत का ते पाहणे.

• e-Hastakshar नोंदणी आणि School Mapping संदर्भातील माहिती तपासणे.

• लागू पोर्टलवरील तपासणी व प्रमाणन प्रक्रिया पूर्ण करणे.

• माहिती चुकीची असल्यास अधिकृत प्रक्रियेनुसार दुरुस्ती करण्यास सांगणे.

• प्रमाणनानंतर नोंदणीची स्थिती तपासणे.

महत्त्वाचे: Checker ची भूमिका ही केवळ बटण दाबून मंजुरी देण्यापुरती नाही. शाळेच्या माहितीची पडताळणी करूनच प्रमाणन करणे आवश्यक आहे.

3.3 Maker आणि Checker एकच व्यक्ती असावी का?

सामान्यतः Maker आणि Checker यांची कामे स्वतंत्र ठेवली जातात. शाळा स्तरावर मुख्याध्यापक Maker आणि शाळा व्यवस्थापन समितीचे अध्यक्ष Checker अशी भूमिका उपलब्ध आदेशात नमूद आहे.

मात्र प्रत्यक्ष पोर्टलवरील अधिकार, e-Hastakshar नोंदणी, School Mapping आणि अंतिम मंजुरीची पद्धत संबंधित अधिकृत SOP नुसारच निश्चित करावी.

4. शाळा स्तरावरील Maker आणि Checker ची अधिकृत भूमिका

महाराष्ट्र प्राथमिक शिक्षण परिषद, मुंबई यांच्या 7 जुलै 2026 रोजीच्या आदेशाच्या उपलब्ध प्रतीमध्ये विविध स्तरांसाठी Maker व Checker यांची जबाबदारी पुढीलप्रमाणे नमूद आहे.

कस्तुरबा गांधी बालिका विद्यालयांसाठीही संबंधित आदेशात स्वतंत्र जबाबदाऱ्या नमूद आहेत.

संदर्भ: महाराष्ट्र प्राथमिक शिक्षण परिषद, मुंबई, पत्र क्र. मप्राशिप/SNA SPARSH/SNA Portal/लेखा/2026-27/2329, दिनांक 7 जुलै 2026. या आदेशाची उपलब्ध प्रत या संदर्भ पानावर पाहता येते. कार्यालयीन वापरासाठी मूळ स्वाक्षरीत परिपत्रकाची प्रत संबंधित शिक्षणाधिकारी कार्यालयाकडून घ्यावी.

5. SNA-SPARSH नोंदणी करण्यापूर्वी शाळेने काय तयारी करावी?

नोंदणी करताना माहिती अचूक असणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. चुकीचे नाव, चुकीचा शाळा कोड किंवा चुकीचे खाते तपशील यामुळे पुढील प्रक्रिया अडू शकते.

आवश्यक पूर्वतयारी

1. शाळेचे संपूर्ण अधिकृत नाव.

2. UDISE+ कोड आणि संबंधित विभागाने दिलेला शाळेचा कोड.

3. शाळेचा पूर्ण पत्ता, तालुका आणि जिल्हा.

4. शाळेचे व्यवस्थापन व संबंधित स्थानिक स्वराज्य संस्थेची माहिती.

5. मुख्याध्यापकाचे नाव व अधिकृत संपर्क तपशील.

6. शाळा व्यवस्थापन समितीच्या अध्यक्षाचे नाव व आवश्यक संपर्क तपशील.

7. शाळेचा अधिकृत ई-मेल व मोबाइल क्रमांक.

8. शाळेच्या बँक खात्यासंबंधी आवश्यक माहिती.

9. TAN क्रमांक, लागू असल्यास.

10. संबंधित योजना आणि शाळेला मंजूर असलेल्या उपक्रमांची माहिती.

11. पोर्टलने मागितलेली नोंदणी कागदपत्रे.

12. e-Hastakshar साठी लागू असलेली अधिकृत ओळख पडताळणी आणि स्वाक्षरीची साधने.

ही सर्व माहिती प्रत्येक शाळेसाठी समान प्रमाणात आवश्यक असेलच असे नाही. प्रत्यक्ष पोर्टलवर मागितलेली माहिती आणि अधिकृत आदेश यांनाच अंतिम मानावे.

6. शाळेची Maker म्हणून नोंदणी कशी करावी?

खालील प्रक्रिया ही कामाचा क्रम समजण्यासाठी दिली आहे. पोर्टलवरील प्रत्यक्ष बटणांची नावे किंवा क्रम आवृत्तीनुसार वेगळा असू शकतो.

टप्पा 1: अधिकृत SNA Portal उघडा

संबंधित विभागाने दिलेल्या अधिकृत SNA Portal च्या लिंकवर जा.

अनधिकृत वेबसाइट, सोशल मीडिया संदेश किंवा अनोळखी व्यक्तीकडून आलेल्या लिंकवर लॉगिन करू नका.

टप्पा 2: शाळेची माहिती तयार ठेवा

शाळेचा UDISE+ कोड, अधिकृत नाव, व्यवस्थापनाचा प्रकार आणि मुख्याध्यापकाची माहिती उपलब्ध ठेवा.

टप्पा 3: Maker Registration पर्याय तपासा

पोर्टलवर शाळा स्तरासाठी उपलब्ध असलेल्या Maker Registration किंवा समतुल्य पर्यायाचा वापर करा.

जर नोंदणीचा पर्याय दिसत नसेल, तर स्वतःहून नवीन खाते तयार करण्याचा प्रयत्न करू नका. संबंधित केंद्रप्रमुख, गटशिक्षणाधिकारी किंवा जिल्हा स्तरावरील SNA समन्वयक यांच्याकडून प्रक्रिया निश्चित करून घ्या.

टप्पा 4: मुख्याध्यापकाची माहिती भरा

पोर्टलवर मागितलेली माहिती अचूक भरा. नाव, संपर्क तपशील आणि शाळेचा कोड अधिकृत नोंदीशी जुळत असल्याची खात्री करा.

टप्पा 5: नोंदणी सादर करा

माहिती तपासून नोंदणी सादर करा. आवश्यक असल्यास संबंधित अधिकाऱ्यांकडून पडताळणी किंवा मंजुरी घ्या.

टप्पा 6: नोंदणीची स्थिती तपासा

नोंदणी यशस्वी झाली आहे का, User ID सक्रिय झाला आहे का आणि शाळेची माहिती योग्यरीत्या दिसत आहे का ते तपासा.

सावधान: प्रत्येक पोर्टलमध्ये Maker Registration साठी स्वतंत्र Self-Registration सुविधा असेलच असे नाही. काही ठिकाणी वापरकर्ता नोंदणी ही जिल्हा किंवा विभागीय स्तरावरून केली जाऊ शकते.

7. Checker ची नोंदणी कशी करावी?

शाळा स्तरावर Checker म्हणून शाळा व्यवस्थापन समितीचे अध्यक्ष नमूद असल्यामुळे त्यांची नोंदणी स्वतंत्रपणे पूर्ण करणे आवश्यक आहे.

टप्पा 1: Checker ची अधिकृत माहिती तयार ठेवा

शाळा व्यवस्थापन समितीच्या अधिकृत नोंदीतील अध्यक्षाचे नाव आणि पोर्टलने मागितलेली माहिती तयार ठेवा.

टप्पा 2: Checker Registration पर्याय वापरा

पोर्टलवर उपलब्ध अधिकृत Checker Registration प्रक्रियेनुसार माहिती भरा.

टप्पा 3: आवश्यक पडताळणी पूर्ण करा

नाव, संपर्क तपशील आणि संबंधित शाळेची माहिती अधिकृत नोंदीशी जुळत असल्याची खात्री करा.

टप्पा 4: आवश्यक मंजुरी घ्या

पोर्टलवरील नियमांनुसार संबंधित अधिकाऱ्याकडून नोंदणी किंवा अधिकार मंजूर करून घ्या.

टप्पा 5: Checker चे लॉगिन तपासा

Checker ला स्वतंत्रपणे लॉगिन करता येते का आणि संबंधित शाळेची माहिती पाहण्याचा अधिकार मिळाला आहे का ते तपासा.

टप्पा 6: नोंदणी पूर्ण झाल्याची खात्री करा

Maker आणि Checker या दोन्ही भूमिका सक्रिय आहेत का, याची खात्री झाल्यानंतरच पुढील प्रक्रिया सुरू करा.

8. e-Hastakshar Registration म्हणजे काय?

e-Hastakshar म्हणजे इलेक्ट्रॉनिक स्वरूपातील स्वाक्षरीची नोंदणी किंवा प्रमाणन प्रक्रिया.

SNA-SPARSH अंतर्गत काही स्तरांवर इलेक्ट्रॉनिक प्रमाणन आवश्यक असू शकते. शाळा स्तरावर Checker ची e-Hastakshar नोंदणी आणि School Mapping अचूक पूर्ण करण्याबाबत 7 जुलै 2026 च्या आदेशात सूचना दिलेल्या आहेत.

e-Hastakshar करताना लक्षात ठेवण्याच्या बाबी

1. संबंधित व्यक्तीचे नाव अधिकृत नोंदीशी जुळले पाहिजे.

2. आवश्यक मोबाइल क्रमांक किंवा ई-मेल योग्य असावा.

3. पोर्टलने मागितलेली ओळख पडताळणी पूर्ण करावी.

4. अधिकृत प्रक्रियेनुसार आवश्यक OTP किंवा इतर प्रमाणीकरण पूर्ण करावे.

5. स्वाक्षरी नोंदणी यशस्वी झाल्याचा संदेश किंवा स्थिती तपासावी.

6. आवश्यक असल्यास नोंदणीचा पुरावा कार्यालयीन नोंदीत ठेवावा.

e-Hastakshar, DSC आणि OTP-आधारित प्रमाणीकरण हे एकच तंत्र नसू शकते. त्यामुळे पोर्टलने नेमकी कोणती स्वाक्षरी पद्धत मागितली आहे हे तपासावे.

सुरक्षा सूचना: OTP, पासवर्ड, डिजिटल स्वाक्षरीची PIN किंवा अन्य गोपनीय प्रमाणीकरण माहिती कोणालाही देऊ नये.

9. School Mapping म्हणजे काय आणि ते का आवश्यक आहे?

School Mapping म्हणजे पोर्टलमध्ये शाळेची नोंद योग्य प्रशासकीय रचना, संबंधित कार्यालय आणि योजनेशी जोडणे.

उदाहरणार्थ, एखादी जिल्हा परिषद शाळा संबंधित तालुका, गट साधन केंद्र, जिल्हा परिषद आणि समग्र शिक्षा योजनेच्या योग्य नोंदीशी जोडलेली असणे आवश्यक असू शकते.

School Mapping मध्ये काय तपासावे?

• शाळेचा UDISE+ कोड योग्य आहे का?

• शाळेचे अधिकृत नाव बरोबर आहे का?

• शाळा योग्य जिल्हा व तालुक्याखाली दिसते का?

• संबंधित BRC किंवा URC ची माहिती योग्य आहे का?

• योजना आणि संबंधित शाळेचे Mapping योग्य आहे का?

• शाळेचे Maker व Checker योग्यरीत्या जोडले आहेत का?

• आवश्यक प्रमाणन पूर्ण झाले आहे का?

School Mapping करताना सामान्य चुका

• चुकीचा UDISE+ कोड भरणे.

• समान नावाच्या दुसऱ्या शाळेची नोंद निवडणे.

• शाळेचे नाव जुन्या नोंदीप्रमाणे राहणे.

• शाळा चुकीच्या तालुका किंवा प्रशासकीय स्तराशी जोडली जाणे.

• Maker आणि Checker च्या नोंदणीमध्ये विसंगती राहणे.

अशा चुका आढळल्यास स्वतःहून चुकीची नोंद बदलण्याऐवजी अधिकृत दुरुस्ती प्रक्रिया वापरावी.

10. शाळेचे Current (Holding) Account म्हणजे काय?

SNA-SPARSH अंतर्गत शाळास्तरावरील तयारीमध्ये Current (Holding) Account हा महत्त्वाचा विषय आहे.

महाराष्ट्र प्राथमिक शिक्षण परिषदेच्या उपलब्ध सूचनांनुसार संबंधित अंमलबजावणी यंत्रणांना लागू नियमांनुसार शून्य शिल्लक (Zero Balance) Current/Holding Account उघडण्याबाबत मार्गदर्शन देण्यात आले आहे.

Holding Account ची संकल्पना

Holding Account म्हणजे लागू योजनेच्या आर्थिक व्यवहारांसाठी निर्धारित केलेले खाते. SNA-SPARSH च्या कार्यपद्धतीमध्ये निधी वितरणाचा प्रवाह सामान्य बचत खात्यात निधी जमा करून खर्च करण्याच्या पारंपरिक पद्धतीपेक्षा वेगळा असू शकतो.

खाते उघडताना कोणत्या बाबी तपासाव्यात?

1. शाळेला स्वतंत्र खाते उघडण्याचा आदेश आहे का?

2. खाते शाळेच्या नावाने उघडायचे आहे की संबंधित संस्थेच्या नावाने?

3. कोणत्या बँक प्रकारात खाते उघडण्याची परवानगी आहे?

4. खात्यासाठी आवश्यक ठराव किंवा अधिकृत पत्र कोणते?

5. खाते शून्य शिल्लक स्वरूपात असावे का?

6. खाते क्रमांक पोर्टलवर नोंदवायचा आहे का?

7. कोणत्या अधिकाऱ्याने खात्याची पडताळणी करायची आहे?

अत्यंत महत्त्वाचे: महाराष्ट्र प्राथमिक शिक्षण परिषदेच्या उपलब्ध सूचनांमध्ये समग्र शिक्षा, STARS, PM SHRI आणि इतर संबंधित योजनांसाठी Holding Account बाबत मार्गदर्शन आहे. सर्व शाळांनी प्रत्येक योजनेसाठी स्वतंत्र खाते उघडावे असे गृहीत धरू नये. लागू आदेशात सांगितल्याप्रमाणेच खाते उघडावे.

शाळेच्या विद्यमान बचत खात्याचा वापर, नवीन Current Account उघडणे किंवा Holding Account चा प्रकार याबाबत लेखी सूचना मिळाल्याशिवाय स्वतःहून निर्णय घेऊ नये.

11. शाळेचा TAN क्रमांक का आवश्यक असू शकतो?

TAN म्हणजे Tax Deduction and Collection Account Number.

काही आर्थिक व्यवहारांमध्ये करकपात आणि संबंधित करप्रक्रियेसाठी TAN आवश्यक असू शकतो.

समग्र शिक्षा योजनेच्या SNA-SPARSH पूर्वतयारीबाबत महाराष्ट्र प्राथमिक शिक्षण परिषदेकडून शाळास्तरावर TAN क्रमांक प्राप्त करण्यासंबंधी सूचना दिल्याचा उल्लेख उपलब्ध परिपत्रकात आहे.

TAN संदर्भातील महत्त्वाचे मुद्दे

• शाळेसाठी TAN आवश्यक आहे का, हे संबंधित अधिकृत सूचनेतून निश्चित करावे.

• TAN मिळवण्यासाठी अधिकृत आयकर विभागाच्या प्रक्रियेचा वापर करावा.

• TAN मिळाल्यानंतर नाव व संस्थात्मक तपशील तपासावेत.

• TAN क्रमांकाची नोंद पोर्टलवर करणे आवश्यक असल्यास योग्य नोंद करावी.

• करकपात लागू असलेल्या व्यवहारांबाबत संबंधित लेखाधिकारी किंवा करसल्लागाराचे मार्गदर्शन घ्यावे.

TAN क्रमांक असल्यामुळे प्रत्येक देयकावर करकपात करणे आवश्यक ठरते असे नाही. करकपात संबंधित व्यवहार आणि लागू करनियमांनुसार ठरते.

12. SNA-SPARSH अंतर्गत शाळेला निधी कसा मिळतो?

निधी वितरणाची प्रक्रिया योजना, मंजुरी आणि संबंधित पोर्टलच्या एकत्रीकरणावर अवलंबून असते.

सामान्यतः खालील बाबींचा समन्वय आवश्यक असतो:

1. योजनेला प्रशासकीय आणि आर्थिक मंजुरी.

2. संबंधित स्तरावर निधीची तरतूद व वाटप.

3. शाळा किंवा अंमलबजावणी यंत्रणेची योग्य नोंदणी.

4. मंजूर उपक्रमासाठी पात्र खर्चाची नोंद.

5. लागू पोर्टलमध्ये देयक किंवा Fund Transfer Order (FTO) तयार करणे.

6. आवश्यक तपासणी आणि प्रमाणन.

7. संबंधित प्रणालीमध्ये क्लेम स्वीकारणे.

8. नियमांनुसार बिल तयार करून Cyber Treasury कडे पाठवणे.

9. पेमेंट यशस्वी किंवा अयशस्वी झाल्याची स्थिती प्राप्त करणे.

प्रत्येक शाळेला वरील सर्व टप्पे स्वतः करावे लागतील असे नाही. काही टप्पे BRC, URC, जिल्हा परिषद, SNA किंवा इतर अधिकृत कार्यालयांकडून पूर्ण केले जाऊ शकतात.

13. शाळा स्तरावरील बिल प्रक्रिया कशी समजून घ्यावी?

शाळेला एखाद्या मंजूर उपक्रमासाठी खर्च करायचा आहे असे समजू.

उदाहरणार्थ, शाळेला मंजूर शैक्षणिक साहित्य खरेदीसाठी ₹10,000 खर्च करण्याची परवानगी मिळाली आहे.

टप्पा 1: मंजुरी तपासा

संबंधित उपक्रमाला प्रशासकीय मंजुरी आहे का आणि खर्चाची मर्यादा किती आहे ते तपासा.

टप्पा 2: खरेदी किंवा खर्चाचे नियम पाळा

लागू खरेदी नियम, दरपत्रक, मंजुरी आदेश आणि आवश्यक कागदपत्रे यांचे पालन करा.

टप्पा 3: बिल आणि पुरावे तयार ठेवा

पुरवठादाराचे बिल, वस्तू प्राप्त झाल्याचा पुरावा आणि आवश्यक मंजुरीची कागदपत्रे व्यवस्थित ठेवा.

टप्पा 4: पोर्टलवर आवश्यक नोंद करा

शाळेला उपलब्ध करून दिलेल्या अधिकृत प्रणालीमध्ये आवश्यक माहिती भरा किंवा संबंधित स्तरावरील अधिकाऱ्याकडे सादर करा.

टप्पा 5: Maker कडून माहिती सादर करा

Maker ने माहिती अचूक भरून संबंधित प्रक्रियेनुसार ती पुढे पाठवावी.

टप्पा 6: Checker कडून पडताळणी

Checker ने उपलब्ध माहिती, मंजुरी आणि आवश्यक कागदपत्रांची पडताळणी करावी.

टप्पा 7: पुढील अधिकृत मंजुरी

आवश्यकतेनुसार BRC, URC, जिल्हा परिषद, SNA किंवा इतर सक्षम अधिकाऱ्यांची मंजुरी घेतली जाऊ शकते.

टप्पा 8: पेमेंटची स्थिती तपासा

पेमेंट पूर्ण झाले आहे का, व्यवहार क्रमांक उपलब्ध आहे का आणि संबंधित नोंदी अद्ययावत आहेत का ते तपासा.

लक्षात ठेवा: वरील ₹10,000 चे उदाहरण केवळ समजण्यासाठी आहे. ते कोणत्याही विशिष्ट योजनेची खर्चमर्यादा किंवा खरेदीची परवानगी दर्शवत नाही.

14. Maker आणि Checker यांनी कोणत्या नोंदी ठेवाव्यात?

पोर्टलवरील नोंदणी आणि आर्थिक व्यवहार पारदर्शक ठेवण्यासाठी पुढील नोंदी उपयुक्त ठरतात.

• शाळेची नोंदणी पूर्ण झाल्याचा पुरावा.

• Maker व Checker यांच्या नोंदणीची स्थिती.

• e-Hastakshar नोंदणीची स्थिती.

• School Mapping ची स्थिती.

• आवश्यक खातेविषयक नोंदी.

• संबंधित मंजुरी आदेश.

• बिल आणि खर्चाचे पुरावे.

• पोर्टलवरील अर्ज क्रमांक किंवा व्यवहार क्रमांक.

• परत आलेल्या अर्जांची कारणे व दुरुस्तीची नोंद.

• पेमेंट यशस्वी किंवा अयशस्वी झाल्याची माहिती.

या नोंदींची प्रत सुरक्षितपणे ठेवावी. वैयक्तिक पासवर्ड, OTP किंवा गोपनीय प्रमाणीकरण माहिती कोणत्याही नोंदवहीत उघड स्वरूपात लिहून ठेवू नये.

15. SNA-SPARSH मध्ये सामान्यतः कोणत्या अडचणी येऊ शकतात?

अडचण 1: शाळेची माहिती पोर्टलवर दिसत नाही

संभाव्य कारण: शाळेचे Mapping पूर्ण झालेले नाही किंवा संबंधित Master Data अद्ययावत नाही.

उपाय: UDISE+ कोड आणि शाळेचे अधिकृत नाव तपासून केंद्रप्रमुख किंवा संबंधित कार्यालयाकडे दुरुस्तीची मागणी करा.

अडचण 2: Maker किंवा Checker Registration पूर्ण होत नाही

संभाव्य कारण: वापरकर्त्याची माहिती अपूर्ण असणे, चुकीचा मोबाइल क्रमांक किंवा नोंदणीसाठी आवश्यक अधिकार उपलब्ध नसणे.

उपाय: आवश्यक माहिती तपासा आणि संबंधित पोर्टल Administrator कडून नोंदणीची स्थिती पडताळून घ्या.

अडचण 3: e-Hastakshar पूर्ण होत नाही

संभाव्य कारण: नावातील तफावत, प्रमाणीकरणाची समस्या किंवा पोर्टलवरील तांत्रिक अडचण.

उपाय: अधिकृत नोंदीतील नाव आणि संपर्क तपशील तपासा. त्रुटी कायम असल्यास अधिकृत तांत्रिक सहाय्य घ्या.

अडचण 4: School Mapping चुकीचे दिसते

संभाव्य कारण: शाळेचा कोड किंवा प्रशासकीय स्तर चुकीचा जोडला गेला आहे.

उपाय: स्वतःहून चुकीचे Mapping बदलण्याऐवजी अधिकृत दुरुस्ती प्रक्रिया वापरा.

अडचण 5: बँक खाते किंवा TAN क्रमांकाबाबत संभ्रम

संभाव्य कारण: शाळेला लागू असलेली सूचना स्पष्ट नसणे किंवा आवश्यक कागदपत्रे अपूर्ण असणे.

उपाय: संबंधित शिक्षणाधिकारी कार्यालय किंवा समग्र शिक्षा योजनेच्या लेखा शाखेकडून लेखी मार्गदर्शन घ्या.

अडचण 6: बिल सादर केले आहे, पण पेमेंट झालेले नाही

संभाव्य कारण: बिलाची मंजुरी प्रलंबित असणे, निधीची किंवा अर्थसंकल्पीय तरतुदीची अडचण, खाते तपशीलातील त्रुटी किंवा पेमेंट प्रक्रियेतील तांत्रिक अडचण.

उपाय: बिलाची स्थिती, आक्षेप, मंजुरी, Claim ID किंवा उपलब्ध व्यवहार क्रमांक तपासा. पेमेंट अयशस्वी झाल्यास कारण समजून घेतल्याशिवाय पुन्हा बिल सादर करू नका.

16. शाळास्तरावरील काम पूर्ण झाले आहे का? अंतिम पडताळणी सूची

मुख्याध्यापक आणि शाळा व्यवस्थापन समितीचे अध्यक्ष यांनी खालील सूचीचा वापर करावा.

नोंदणी व मॅपिंग

• शाळेचे नाव आणि UDISE+ कोड तपासला आहे.
• Maker ची नोंदणी पूर्ण आहे.
• Checker ची नोंदणी पूर्ण आहे.
• आवश्यक User Role सक्रिय आहे.
• e-Hastakshar नोंदणी पूर्ण आहे, लागू असल्यास.
• School Mapping पूर्ण आहे.
• नोंदणी व प्रमाणनाची स्थिती तपासली आहे.

खाते व आर्थिक पूर्वतयारी

• Holding Account बाबत लागू आदेश तपासला आहे.
• आवश्यक खातेविषयक कार्यवाही पूर्ण आहे.
• TAN क्रमांक आवश्यक असल्यास प्राप्त केला आहे.
• खाते व इतर तपशीलांची अधिकृत नोंदीशी तुलना केली आहे.
• योजनेची मंजुरी आणि निधीची उपलब्धता तपासली आहे.

बिल व पेमेंट

• मंजुरी आदेशानुसार खर्च केला आहे.
• बिल आणि आवश्यक कागदपत्रे उपलब्ध आहेत.
• Maker ने माहिती सादर केली आहे.
• Checker ने पडताळणी केली आहे.
• आवश्यक पुढील मंजुरी प्राप्त आहे.
• पेमेंटची स्थिती तपासली आहे.
• संबंधित नोंदी आणि पुरावे सुरक्षित ठेवले आहेत.

17. शाळा स्तरावर कोणाशी संपर्क साधावा?

समस्या कोणत्या प्रकारची आहे यानुसार योग्य स्तराशी संपर्क साधणे महत्त्वाचे आहे.

समस्या नोंदवताना शाळेचे नाव, UDISE+ कोड, अर्ज किंवा व्यवहार क्रमांक, त्रुटीचा संदेश आणि संबंधित दिनांक उपलब्ध ठेवा.

पासवर्ड, OTP किंवा डिजिटल स्वाक्षरीची PIN शेअर करू नका.

18. वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

प्रश्न 1: प्रत्येक शाळेने Maker आणि Checker ची नोंदणी करणे आवश्यक आहे का?

संबंधित शाळा SNA Portal च्या कार्यकक्षेत असल्यास लागू आदेशानुसार नोंदणी पूर्ण करावी. कोणत्या शाळांना प्रक्रिया लागू आहे, यासाठी जिल्हा किंवा विभागीय कार्यालयाची अद्ययावत यादी तपासावी.

प्रश्न 2: शाळेचा Maker कोण असतो?

7 जुलै 2026 च्या उपलब्ध MPSP आदेशाच्या प्रतीनुसार शाळा स्तरावर मुख्याध्यापक Maker आहेत.

प्रश्न 3: शाळेचा Checker कोण असतो?

त्याच आदेशाच्या उपलब्ध प्रतीनुसार शाळा व्यवस्थापन समितीचे अध्यक्ष Checker म्हणून नमूद आहेत.

प्रश्न 4: Maker आणि Checker साठी एकच मोबाइल क्रमांक वापरता येतो का?

याबाबत सर्व पोर्टलसाठी एकच नियम सांगता येत नाही. पोर्टलची नोंदणी पद्धत आणि अधिकृत सूचनांनुसार संपर्क तपशील भरावेत.

प्रश्न 5: School Mapping पूर्ण नसल्यास काय होऊ शकते?

शाळेची माहिती योग्य प्रशासकीय स्तराशी जोडली न गेल्यास पुढील नोंदणी किंवा संबंधित कार्यवाहीमध्ये अडचणी येऊ शकतात. Mapping ची स्थिती तपासून अधिकृत दुरुस्ती करावी.

प्रश्न 6: e-Hastakshar म्हणजे डिजिटल स्वाक्षरी प्रमाणपत्रच का?

नेहमीच नाही. e-Hastakshar आणि Digital Signature Certificate (DSC) या वेगवेगळ्या प्रमाणीकरण पद्धती असू शकतात. संबंधित पोर्टलने कोणती पद्धत मागितली आहे ते तपासावे.

प्रश्न 7: प्रत्येक शाळेने नवीन Current Account उघडावे का?

याबाबत लागू शासन निर्णय आणि शाळेला दिलेल्या विशिष्ट सूचनांनुसार निर्णय घ्यावा. सर्व शाळांनी प्रत्येक योजनेसाठी स्वतंत्र खाते उघडावे असे गृहीत धरू नये.

प्रश्न 8: शाळेला निधी मिळाल्यानंतर तो कसा खर्च करायचा?

मंजूर उपक्रम, लागू आर्थिक नियम, खरेदी प्रक्रिया आणि संबंधित योजनेच्या मार्गदर्शक सूचनांनुसारच खर्च करावा. केवळ निधी उपलब्ध आहे म्हणून खर्चाला आपोआप मंजुरी मिळत नाही.

प्रश्न 9: पोर्टलवर नोंदणी पूर्ण असूनही बिल सादर करता येत नसेल तर?

User Role, School Mapping, योजनेची स्थिती, आवश्यक मंजुरी आणि पोर्टलवरील त्रुटी तपासाव्यात. त्यानंतर संबंधित अधिकृत कार्यालयाशी संपर्क साधावा.

प्रश्न 10: सर्व प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर शाळेने काय करावे?

नोंदणी व मॅपिंगची स्थिती तपासावी, आवश्यक पुरावे जतन करावेत, संबंधित कार्यालयाला आवश्यक अहवाल सादर करावा आणि पुढील कामकाजासाठी अधिकृत सूचनांचे पालन करावे.

19. महत्त्वाचे अधिकृत संदर्भ

1. महाराष्ट्र शासन, वित्त विभाग: SNA-SPARSH अंतर्गत राज्याच्या वित्तीय प्रणाली व बाह्य पोर्टलच्या एकत्रीकरणासाठी 30 ऑक्टोबर 2025 चे SOP.
   अधिकृत शासन परिपत्रक PDF

2. PFMS Helpdesk: SNA-SPARSH FAQs.
   अधिकृत FAQ पान

3. महाराष्ट्र प्राथमिक शिक्षण परिषद, मुंबई: 7 जुलै 2026 च्या Maker/Checker Registration, e-Hastakshar व School Mapping संदर्भातील आदेशाची उपलब्ध प्रत.
   संदर्भ पान

4. महाराष्ट्र शासन: अधिकृत शासन निर्णय शोधण्यासाठी.
   महाराष्ट्र शासन GR पोर्टल

SNA-SPARSH ही केवळ नवीन पोर्टल नोंदणी नसून निधी वितरण, मंजुरी, देयक प्रक्रिया आणि आर्थिक उत्तरदायित्व यांचा समन्वय साधणारी प्रणाली आहे.

शाळा स्तरावर मुख्याध्यापकांनी Maker म्हणून माहिती अचूक भरावी, शाळा व्यवस्थापन समितीच्या अध्यक्षांनी Checker म्हणून पडताळणी करावी, आवश्यक e-Hastakshar Registration आणि School Mapping पूर्ण करावे आणि खाते व आर्थिक व्यवहारांबाबत लागू अधिकृत सूचनांचे पालन करावे.

नोंदणी पूर्ण झाली म्हणजे सर्व आर्थिक प्रक्रिया पूर्ण झाल्या असे नाही. संबंधित योजनेची मंजुरी, निधीची उपलब्धता, आवश्यक प्रमाणन आणि प्रत्यक्ष पेमेंटची स्थिती तपासणे तितकेच महत्त्वाचे आहे.

सर्व मुख्याध्यापक, शाळा व्यवस्थापन समितीचे अध्यक्ष आणि संबंधित कर्मचाऱ्यांनी आपल्या शाळेची नोंदणी, मॅपिंग आणि प्रमाणनाची स्थिती तपासून आवश्यक कार्यवाही वेळेत पूर्ण करावी. कोणताही आर्थिक व्यवहार करण्यापूर्वी संबंधित शासन निर्णय आणि अधिकृत मार्गदर्शक सूचनांची खात्री करावी.